(Το Αλβανικόν ζήτημα: μελέτη Λεοντίου Κ. Λεοντίου. Aθήνησιν: Εκ του Τυπογραφείου αδελφών Περρή, 1897. σελ. 45 – 47.)

Për hyrmet të Fatimesë,
për të mirët e Mejremesë,
mos më lerë me lëng t’armesë,
Imzot, mos më lerë pa kahve!
……………………….
Imzot, mos më le dë kujdes,
bë iftar me mjaltë pa pekmes,
O imzot, pej teje shpresë … !
Imzot, mos më lerë pa kave!

Dë këtë muaj mubareq,
falna gjynahet se jemi pleq,
për gjithë sa janë meleq,
Imzot, mos më lerë pa kave!

Për ismitë që je Gafur,
për Muhamednë q’është meshhur,
mos më lerë po me bullgur … !
Imzot, mos më lerë pa kave.

Lutiu Zotit Muçi Zade,
se heq bari shumë derde,
se s’ka as pilaf as zerde,
Imzot, mos më lerë pa kave!

shënime:

mubareq: i uruar; meleq: engjëll; ism: emër; Gafur: përdëllyes; meshhur: i famshëm.

(28 korrik 1165; Murcia, Valencia—16 nëntor 1240; Damask)
Ibn al-ʿArabī ose Muḥyīeddīn Abū ʿAbdullāh Muḥammed ibn ʿAlī ibn Muḥammed ibn al-ʿArabī al-Ḥātimī al-Ṭāʾī Ibn al-ʿArabī, ose el-Sheykh ul-Ekber, është një mistik dhe filozof i famshëm mysliman që i dha dimensionit ezoterik, të brendshëm, të mendimit Islam shprehjen e tij të parë të plotë filozofike. Veprat e tij më me rëndësi janë „Al-Futūḥāt al-Makkiyyah“ dhe „Fuṣūṣ al-ḥikam“ (1229).
Ibn al-ʿArabī lindi në juglindje të Spanjës, nga gjak i pastër arab dhe gjenealogjia e tij mund të gjurmohet deri te fisi i famshëm arab Ṭāʾī. Arsimin e parë e mori në Sevilla, që në atë kohë ishte një qendër e shquar e studimeve dhe kulturës islamike. Ai ndenji atje për 30 vjet duke studiuar shkencat tradicionale islamike; studioi nën drejtimin e disa mjeshtërve mistikë, ku ra në sy prirja e tij për jetën shpirtërore dhe një inteligjencë jashtëzakonisht e mprehtë. Gjatë këtyre viteve ai udhëtoi mjaft dhe vizitoi shumë qytete të Spanjës dhe Afrikës së veriut, në kërkim të mjeshtërve sufinj që kishin arritur famën dhe një zhvillim të madh në jetën shpirtërore.
Gjatë njërit prej këtyre udhëtimeve Ibn al-ʿArabī pati një takim dramatik me filozofin e madh aristotelian Ibn Rushd (Averroës; 1126-98) në qytetin Córdoba. Averroesi—mik i ngushtë i babait të Muḥyīeddīnit—kish kërkuar të bëhej takimi pasi kish dëgjuar mbi natyrën e jashtëzakonshme të djalit të ri, të cilit ende s’i kish dirsur mustaqja. Pasi u takuan për herë të parë dhe shkëmbyen vetëm nja dy fjalë, thuhet se thellësia mistike e djalit e tronditi aq shumë, saqë filozofi plak u zbeh dhe i shtangur, nisi të dridhej. Në dritën e rrjedhës së mëpasme të filozofisë islame, kjo ndodhi ka një vlerë simbolike; edhe më simbolik është vazhdimi i ngjarjes. Thuhet se kur Averroesi vdiq, trupi i tij u kthye në Córdoba; qivuri që mbante eshtrat u ngarkua nga një anë e kafshës që e mbartte, ndërsa librat që kishte shkruar u vendosën si kundërpeshë në anën tjetër. Kjo ishte një temë e mirë meditimi dhe kujtimesh për Ibn al-ʿArabī-n e ri, që tha: „Në njërën anë Mjeshtri, në tjetër anë librat që shkroi! Ah, sa do doja të dija nëse shpresat e tij janë plotësuar apo jo!“
Më 1198, ndërsa gjendej në Murcia, Ibn al-ʿArabī pa një vegim—ndjeu se ishte i detyruar të linte Spanjën dhe të nisej për në Orient. Kështu nisi pelegrinazhi i tij, nga i cili nuk u kthye më kurrë në atdhe. Vendi i parë i shënuar që vizitoi gjatë udhës, qe Meka (1201), ku „i urdhëruar nga vullneti hyjnor“ nisi veprën e tij madhore „Al-Futūḥāt al-Makkiyyah“, që do ta mbaronte shumë kohë më vonë në Damask. Me 560 kapituj, kjo vepër e përmasave gjigante është një enciklopedi personale që shtrihet mbi gjithë shkencat ezoterike të Islamit, ashtu siç e kuptonte dhe e përjetonte Ibn al-ʿArabī, së bashku me të dhëna me vlerë mbi jetën e tij të brendshme.
Në Mekë, Ibn al-ʿArabī u njoh me një vajzë shumë të bukur, që si një mishërim i gjallë i sofisë (urtësisë) së përjetshme, do luante një rol të ngjashëm me atë të Beatrices në jetën e Dantes. Kujtimi i saj u përjetësua nga Ibn al-ʿArabī në një përmbledhje poezish dashurie (Tarjumān al-ashwāq/Tercümân ül-eşvâq—Interpretuesi i Dëshirave) mbi të cilën ai vetë shkroi një komentim mistik. Shprehjet e tij të guximshme „panteiste“ i zemëruan shumë myslimanët ortodoksë, të cilët e ndaluan leximin e veprave të tij në të njëjtën kohë kur të tjerë e ngrinin në rangun e shenjtorëve dhe profetëve.
Pas Mekës, Ibn al-ʿArabī shkoi në Misir (1201) dhe më pas në Anadoll, në Konya u njoh me Ṣadreddīn al Qūnawī-në, që do bëhej dishepulli më i zjarrtë dhe pasuesi i tij në Orient. Nga Konya ai shkoi në Bagdad dhe Halep (tani Ḥalab, Siri). Në këtë kohë, endjeve të gjata u erdhi fundi në Damask (1223) dhe fama e tij qe përhapur në mbarë botën islame. I adhuruar si mjeshtri më i madh shpirtëror, ai e kaloi pjesën tjetër të jetës në Damask, duke medituar, duke shkruar e duke dhënë mësim. Gjatë këtyre kohëve në Damask u shkrua edhe një nga veprat më me rëndësi në filozofinë mistike të Islamit. „Fuṣūṣ al-ḥikam“ u hartua më 1229, rreth 10 vjet para vdekjes. Vetëm me 27 kapituj, libri është shumë herë më i vogël se „Al-Futūḥāt al-Makkiyyah“, por rëndësia e vet si shprehje e mendimit mistik të Ibn al-ʿArabī-t në formën e tij më të pjekur, nuk mund të lihet e anashkaluar.

Toshihiko Izutsu
Bibliografia: A.M. Palacios, El Islam cristianizado; estudio del “sufismo” a través de las obras de Abenarabi de Murcia (1931);
R.A. Nicholson, Studies in Islamic Mysticism (1921);
A.E. Affifi, The Mystical Philosophy of Muhyid-Din Ibnul ʿArabi (1939);
S.H. Nasr, Three Muslim Sages (1963);
M.M. Sharif (ed.), A History of Muslim Philosophy, vol. 2 (1963);
Henry Corbin, Creative Imagination in the Sūfism of Ibn ʿArabī (1969);
Osman Yahya, Histoire et classification de l’oeuvre d’Ibn ʿArabī, 2 vol. (1964);
T. Izutsu, A Comparative Study of the Key Philosophical Concepts in Sufism and Taoism: Ibn ʿArabî and Lao Tzû, Chuang Tzû, 2 vol. (1966–67). Veprat e Palacios, Nasr-it dhe Corbin-it janë të pasura me detaje biografike.

Marrë nga: Ibn al-ʿArabī. (2008). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.

Ibn Arabi dhe Ibn Rushdi

Vdekja e Averroesit më 1198, ishte një shfaqje e mjerë. Mbetjet e tij u shpunë në Córdoba për t’u varrosur. Tridhjetetre vjeçari Muhyieddin ibn Arabi mori pjesë në këtë ceremoni. Atij i kujtohet një procesion i përzishëm: qivuri që mbante eshtrat e Averroesit ishte vendosur nga një anë e gomarit dhe nga ana tjetër një grumbull dorëshkrimesh si baraspeshë. Ndërsa gomari çapitej ngadalë para kortezhit të vogël, Ibn Arabi vriste mëndjen se për çfarë po i hynin në punë ato shkrime autorit të tyre: „Ky është Imami dhe këto veprat e tij, sikur ta dija nëse shpresat e tij tani janë përmbushur!“

Historia tregon edhe për një tjetër takim mes të dyve. Familja e Ibn Arabit jetonte në Seville, ku i ati ishte bërë mik me Averroesin, që në atë kohë ishte kadiu i qytetit. Ibn Arabi i ri mbahej si një enfant prodige në fushën e spiritualitetit dhe Averroesi pranoi të takohej me të. Ai e priti me nderime njëzetvjeçarin, me gjithë ndryshimin e madh në moshë dhe status social, duke dashur të hetonte nëse praktika e misticizmit të Ibn Arabit përputhej me racionalizmin. Ibn Arabi u përgjigj në mënyrë enigmatike: „Po dhe Jo. Mes posë dhe josë shpirtrat e shpien fluturimin e tyre tej materies dhe kokat ndahen prej trupave.“

Averroesi nxjerr në pah shqetësimin e tij në lidhje me çështjen e arsyes: A përputhet vështrimi i brendshëm mistik me arsyen? Nëse nuk është i arsyeshëm, nuk mund të jetë i vërtetë. Pyetja e drejtpërdrejtë që i bëri Ibn Arabit kërkonte si përgjigje një po ose një jo. Zoti është një ose Zoti është shumë; Zoti është ose i pafundëm, ose jo; ajo që mund të provohet si e vërtetë, nuk mund të jetë e rreme. Gjithë hetimet racionale kanë në bazë të tyre këtë parim të thjeshtë: pohimet që bien në kundërshtim me njëra-tjetrën, nuk mund të jenë të dyja të vërteta; një nuk mund të jetë dhe të mos jetë në të njëjtën kohë.

Megjithatë, sipas Ibn Arabit, vjen dhe përgjigja, „Po dhe Jo.“ Po dhe Jo së bashku. Zoti është i fshehur dhe në të njëjtën kohë i shfaqur. Zoti është transhendent në lidhje me gjëndjen njerëzore, po prapë se prapë ndodhet këtu dhe tani (është imanent, i kudondodhshëm). Unë jam larg Zotit, ama bëhem një me të nëpërmjet lutjes. „Poja dhe Joja“ e Ibn Arabit përcakton kategoritë e rregullshme që Moshe ben Maimon dhe Averroesi i donin aq shumë. Kur racionalistët ankohen se po dhe jo në të njëjtën kohë s’mund të jenë të vërteta, se kjo është diçka jologjike, mistiku përgjigjet se urtësia shpirtërore e tejkalon logjikën dhe mund të komunikohet vetëm me një gjuhë simbolike të shtresuar me kuptime: „Shpirtrat e shpien fluturimin e tyre tej materies.“

Seyid İmadeddin Nesimi

(vd. rreth vitit 1418, në Halep, Siri)
Një nga poetët më të mëdhenj mistikë turq të fundshekullit XIV dhe të fillimshekullit XV. Shumë pak gjëra dihen mbi jetën e tij të hershme. Ai u njoh me themeluesin e sektit ekstremist fetar të Ḥurūfīnjve, mistikun iranian Faḍlullāh nga Astarābādi, që u rrop i gjallë për shkak të besimeve të tij heretike më 1401/02. Ḥurūfīzmi bazohej në një filozofi kabalistike dhe kuptimin numerologjik të mveshur gërmave të alfabetit dhe kombinimit të tyre (nga rrjedh edhe emri, ḥurūf, që në arabisht i thonë “gërmave”). Nesimiu duket se ka studiuar me mësues të ndryshëm mistikë para se të takohej me Faḍlullāhun; pas njohjes me të, ai u bë një pjesëtar i zellshëm, që kryente punën e misionarit. I konsideruar si heretik nga ulemaja—i.e. nga studiuesit e njohurive islame—të Halepit, ai u akuzua për herezi dhe pati të njëjtin fat si mjeshtri i tij rreth vitit 1418.
Nesimiu shkroi dy divane, një në persisht dhe një në turqisht, si dhe një numër poemash në arabisht. Dīvāni turk, që konsiderohet edhe si vepra e tij më e rëndësishme, përmban 250-300 gazele („lirika“) dhe më shumë se 150 rubaʿi („katrena“). Poezinë e tij ai e shprehu në ndjenja Ṣūfīste dhe Ḥurūfīste. Të mbytura në aluzione për Faḍlullāhun e martirizuar, vargjet ekstatike të poetit përsërisin konceptet bazë Ḥurūfīste, që njeriu është mishërimi i Zotit. Stili i tij lirik dhe elegant e bën një nga mjeshtrit më të mëdhenj të hershëm të divaneve, dhe i ka dhënë një vend me rëndësi në historinë letrare turke.

Dekreta o ligia
Bam mbë Sinodi të Provincie
s’Arbënie

Na Visk Zmajevicchi për hir të Hyjit, e të Selliesë Apostolike Arqupeshkup i Ntivarit, i Dioklesë, Primat i gjith Shurbisë, Vizitatuer Apostollik i Arbënisë, me mend, e me kshill të fort. Ndershimëvet Zotinive Koepiskupinjëvet tanëve, e të tjerëve të cijt Bive, qi ndodhen mbë Konçill me vollundetë, e me kshilltit për nder’ e labdi të Hyit Pushtueshimi, për të mbajtunit, e të shumuemit të Fesë, të nkthuemit e vesevet për të mirë ligjojmë, nkryenjmë e thomi.

Pjesa e parë.
Kreu i pari

Së besuemit e Fesë
Tue kjenë Feja Katollika, e cija ndë kishë shendë të Romësë pò si ka themelln mbi gur të ngulunë së vërtetësë amëshueme, e pa ngand mbahet: Kështù, sikur thot Shen Gjoni gojë arti: «Asht drita, e Shpirtit, dera e Jetësë, themelli i Shelbimit amëshuemi, ranxa e virtytevet, e krou i vepëravet mirave, aqë sa, pa Fe s’mundet me pëlqyem gjakafshë Hyjit». Për atà me arrësye na duket, të zihet fill prej profesionit së Besuemit të Fesë, e ajo qi gëzohet me kjenë nji e vetëmja qi siell gjith shqisëtë ndë shërbëtyrë të Krishtit, ata vetë na për nji të rëfyem të gojësë, si këtù posht të nderimë.
Unë N. me Fe të ngulunë besonj, e mba atò kafsha gjithë, e ka nja, qi dëftohen ndë të Besuemit, qi quhet simbull i Fesë, qi shërbenet shendeja kishë e Romësë sikur me thanë.
Besonj mbë nja të vetëmin Hyj Atin e Pushtueshin [sic!], Krijuesin e qiellsë, e të dheut, të gjith kafshave të pashimavet, e të pa pashimavet. E mbë nji Zot Jezu Krishtne Birin e vetëm i Hyit. E lem prej Atit përpara gjith Shekujet. Hyin prej Hyit: Dritënë n dritet: Hyin e vertet prej Hyi së vërtetit, Lindunë, jo bam, njiment ndë të kjenë t’Et, për të silnë gjith kafsha janë bam: i sili për ne nierëzë, e për shelbimin tanë sdripi prej Qiejshit, e u mishënue për virtyt të Shpirtit Shind prej Virgjinet Mri, e u ba Nieri. Kje vum mbë kryqë për Ne, ndënë Puncin Pilat, pësoi, e u vorrue. E u ngjall të tretënë ditë, sikundrëse po thonë të Shkruemetë Shentat. E hipi mbë qiellt, ri mbë të diathët Atit, e përsëri ka me ardhunë me labdin me gjukuem të gjallëtë, e të bdekunitë, Regjinija, e kuj s’ka të sosunit: E me Zot Shpirtin Shind, qi ngjalin, e riedh prej Atit, e prej Birit, i sili me Atin, e Birin mbashk adhorohet, e për labdohet, qi ka folë për gojë të Profetëvet. E nji të vetëmen Kishë Katolike, e Apostollike. Rëfenj nji Pagëzim për të ndëjyemit e mkatevet: E pres të ngjallunit e të bdekunet: E jetën e Shekullit, qi ka për t’ardhunë. Ament ashtù qoft.
Me gjith zembrë, e pa davi përza, e due me mbajtunë gjith fjala të moçima lanë prej Apostujsh, e zakon dhanë prej kishet, e të tjera të vumtroe, të mbajtunat, ligiat, e të nkryemetë t’asaj Kishe duo të marr, e fort shtrëngonj mbë zembrë. Ende të Shkruemit Shind me atà të ndigjuemit, e vështërimë, qi ka mbajtunë, e mba Shendeja Ama Kisha kui përket me gjukuem, e me disqaruem të vërtetënë e Ungjillit, e së Shkruemit Shind: as këtà due me marrë vesht, e me çtiellë, veçë asò mëndyre, e esap, sikundrëse mendeja e Shendevet Patrëve.
Ende rëfenj, e besonj se njiment janë veçë shtat të vërteta Shagramenta së ligjësë urdhënue, e dhanë prej Krishtit zotit tinë për shelbimi të Nierëzvet: ende se nuk janë gjith kui për nevojë të shtata: sikur me thanë: Pagëzimi, Krezmimi, Eukaristie, Rëfimi, Voimi Shind, Urdhëni i Priftinet, e Martesa: të cijat apënë hirinë e Hyit atyne qi i marrënë pa mkat mbë shpirt. E t’a dihi, se Pagëzimi, Krezmimi, e Urdhëni, nuk ep ligja me i marrë dy herë, pa ram ndë mkat të madhë, qi thohet sakrilegji. Përza, e mar gjithë këtò Shekramenta mb’atò esap, zakon, e ligja, qi vështon kisha divanisht me i dhanë. Përzá, e mar nkrykë gjith atò të mpsueme qi u banë ndë Sinodi, e Kunvendi shind, qi u mbëlodì (sic!) mbë gjytet të Trentit, mbi punë të mkatit origjinall, e së dëlirunit, dò si thonë teoloxhi, të «gjustifikacionesë», ò gjyqit.
Besonj ende, se ndë Meshë truhet Hyit të vërtetëshim, zaman, e të vijueshimin Sakrifiçi për të gjallëtë, e për të bdekunitë: e mbë shentënueshimenë Eukaristi, dò kmajnë shind asht njiment, e vërtet, me të kjenë, korpi, e Gjaku i Krishtit zotit tinë mbashk me Shpirt, e me Hyjni të vetë: e gjith të kjenët e Bukësë, qi thohet substantia nkthenet n’Korpit: e gjith të kjenët e Venësë, dò substantia e Venësë n’Gjaku të Krishtit: e këta të nkthuemit e quen Kisha Katolika, Transubstanciacioni.
Rëfenj, e besonj ende, se ndënë çi dò faqe së Bukësë mpos, dò së Venësë mpos, gjith unji Krisht i vërtet, e plot Shekramenti merret.
Me gjith zembrë besonj se asht Burgatori: e Shpirtinat qi janë nd’atà kanë prodhë prej uratësh, e vepërash së mira, qi për atà banjënë të Kërshtenëtë. Ashtù ende janë për t’u beganisunë, e për t’u thirrë për ndimë Shentënitë, qi regjinojnë mbashk me Krishnë, e atà lusënë Tënëzonë për ne: e na duhet me nderunë relikuiat e tyneve.
Ende thom, se Figurat e Krishtit, Zonjësë Bekueme, e të tjerëvet Shendet janë për t’u pasunë, e për t’u mbajtunë: me i nderunë, e me i adhoruem, sikundrëse i përket.
As mbohonj, se pushteteja, me dhanë ndëjesëtë asht lanë Kishësë prej Krishtit, e vërtetonj, se ndimë të madhe banjënë Popullit të kërshteni për shelbimi të Shpirtit. Pò njof Shenden Kishë e Romësë Katolike, e Apostolike për Amë, Mjeshtrë, e krye të gjith të tieravet. Ende përmetonj, e banj be me ndiguem Papësë Romësë, për se asht Vikar i Jezu Krishtit Ndieksi i Shën Pietrit Principi i gjith Apostujet.
Gjith të tiera ligia, qi janë lanë mbë të tierë Sinodetë Katolike, e ma mpos mb’atà të Trentit paa droe përza, e rëfenj. E çi dò asht bam, ndò thanë kundra këtyne prej Eretikish, me arrësye larguem, e habinuem prej Kishet, ende unë i largonj, e i habinonj.
Këtë Fe Katolike, pa të silënë askush mund shelbohet, qi unë tashti veti përzuna, e me të vërtetëtë mbà, due ndjer ndë e dal të Shpirtit tim unji, e pa ngand me mbajtunë, e me lëftuem, qi kështù t’a mbanë gjith atà, qi janë ndënë pushtet, e sund teme, e t’atyne, qi të kem për të sunduem mbas këndaj: Ashtu si më përket, e për sa të mundinj, me bam me mbajtunë, e me predikuem.
Unë vet N. permetonj, e banj be: ashtù më ndimoft Hyi, e këtà ungjill të Shend të Tinëzot.
Urdhënonjëmë, të bahet, e ndiqet ky esapi, qi bamë na me Upeshkupinjë tanë mbas beet për arrësye së besësë, e të përzanitë e Fesë kur jemi mbljedhunë mbë këtë Shend Sinodi, të bahet ende mbë gjith të sillnë Kunvend, qi të jet për t’u mbashkuem ndë qish do Dioçezë mbas këndaj e ma fort asish duhet me u bam, e mbaruem, qi kanë për ligj, e janë detuer me mpsuem të tjerëtë.

Rume qadem basti şahım Durballi,

Derya-i bend idüp nuri ezeli,

Bir anç qum ile şahım Durballi.

Üçler yaylasına bina eyledi,

Ande qırqlar nasip herbiri aldi,

Şahin Babai mekane günderdi,

Dort saat yoltaşi küvet eyledi.

Ande mekan balli baba eyledi,

Meşe aġacınde kiras indırdi,

Kanuni evelde şahım Durballi.

Meridi daġ üstü hacır ettiren,

Dembedem mücizatle hacer ettiren,

Muhammed Alinın rahi yürüden,

Erkani haqtandır şahım Durballi.

Dergahında abü hayat sullari,

Ziyaret iden can olur Caferri,

Leylü nehari üter bülbül canlari,

Medet ya nesli pak şahım Durballi,

Ey Mahzuni terk ol uyma cihana

Bu faninın üç günlıq safasına

Imami zemanın yüz sün [*sür] payına

Günahkarım aman şahım Durballi.

Nefesi Muharrem Baba

Ey günül sandınmi sın derviş oldın

Bu menzil iraqtır çiqma rizaden

Verdigın iqrare sen dare durdın

Haqa niyas eyle çiqma rizaden

Qülhü vell-llahi ehad sen ki uqudın

Mürşit cemalında hatım eyledın

Ayni cem sirrıni ey günül gordın

Kendini hak eyle çiqma rizaden

Muhammed Alidır şeriat tariqat

Haqqa niyaz eyle çiqma rizaden

Hünkar Haci Bektaş behri haqiqat

Sirrıni itme faş çiqma bizaden

Ey Mahzuni bu sirri israri haq

Deryahi umandır sen kendınibaq

Imami zemanım nütkıni bil haq

Canıni feda eyle çiqma rizaden

d.m.th.: Shënoi datën Ashkiu, shpirtit të tij i dhuro fatiha,
o Zot fute në xhenet, Sulejman Naibin (1771).

Në një dorëshkrim të teqesë së madhe të bektashinjve në Elbasan, është gjetur një shënim që thotë se ka qenë i martuar në këtë qytet. Prej tij na kanë arritur disa poezi, si për shembull ato me titull:
«Güfte-i Sulayman Nâ‘ib Berâtî der haq-i Nevrûz»
dhe «Zekrar güfte-i Sulayman Nâ‘ib Berâtî».

Ndaj e dua fort Alinë
S’e dua gjallërin’ time, gjithë bota le ta dinë
S’më dhëmb shpirti as thërrime, ndaj e dua fort Alinë.
Medine u fal mëngjezi, dritën djelli poqë ndezi
E lëvdoj brez pas brezi, ndaj e dua fort Alinë.
Djelli fjal’ kujt i ka dhënë? veç vetëm Aliut tënë
Janë shkruar ç’i ka thënë, ndaj e dua fort Alinë.
Kuçedra si fund’ i plepit, kush e shqeu qysh prej djepit
Djal’ i t’ungjit Muhammedit, ndaj e dua fort Alinë.
Po në sup të pejgamberit, kush ka hypur veç Hajderit
Sa mëndja s’ma pret të mjerit, ndaj e dua fort Alinë.
Në shtëpi të Perëndiut, kush ka lindur veç Aliut
Ktu humbet mendj’ e njeriut, ndaj e dua fort Alinë.
Kur i preu kokën Anterit, shqeu derën e Hajberit
Sikur këput fill’ e perit, ndaj e dua fort Alinë.
Ësht’ dragoj i të vërtetit, burr’ i vashës Muhammedit
S’e mban dot as val’ e detit, ndaj e dua fort Alinë.
Nga zogu erdhi lëvdimi, s’ka tjatër si Ali trimi
Ta thërreç vjen si gjëmimi, ndaj e dua fort Alinë.
Trupi një trup mishi një mish, urdhërim’ i pejgamberit
Gjaku një gjak shpirti një shpirt, që i tha Ali Hajderit.
Pse e dua Myrtezanë? e pe ç’urdhroj Mustafanë?
Meleq — të dy vllezër janë, ndaj e dua fort Alinë.

(Shih: Baba Rexhebi: «Misticizma islame dhe bektashizma»)

1. Güfte-i hâqîr-i pür taqsîr der nasîhat-i tâlibân
2. Şikâyet ez halq-i în dahr
3. Bir qarındaş-i ekrem ricâ eyleyup hâtir için îcâd olunan eş‘ârdır
4. Bu qasîde yola giderken tahrîr olundu
5. Bu qasîde Hotin sahrâsında cânânın firâqı sebebinden îcâd olundu
6. Şikâyet ez halq-i bî-hair zi ‘âşq-i haqîqî ve cemâl-i dilber
7. Poezi për nder të Ismail pashës, të birit të Mahmud pashës
8. Vargje me iniciale në rendin e alfabetit arab
9. Behâriyye
10. Poezi dashurie
11. Der haqq-i canân bu qasîde dahı Hotinde îcâd olunmuşdur
12. Bu qasîde dahı Hotin sahrasında îcâd olunmuşdur
13. Bu qasîde itlâq firmânı sadir olunduġu zamân…
14. Bu qasîde Hotine gitmek içün firmân olundu ġuzamân
15. Der evsâf-i canân
16. Qasîde-i Nezîm-i nâtuvân der medh-i devletmend-i kâmrân Mehmed Paşa-i celîl uş-şân
17. Fleta nr. 26 e grisur
18. Bu qasîde ‘âşıq ve ma‘şûq bu tarîq beyân eder
19. Cânân ile mülâqât muyesser olunduġu zamân vâqi‘ olunan mükâleme beyân eder
20. Der evsâf-i canân
21. Cânân ile vâqi‘ olunan mükâleme beyân olunur
22. Der şikâyet-i felek
23. Behâriyye der medh-i velî un-ni‘am Mehmed paşa
24. Der beyân-i türkî ma‘ lisân-i ârna‘ûd
25. ‘Acem seferine eş‘ârı
26. Fleta nr. 33 e grisur
27. Der medh-i ustâd-i kâmil-i ‘âlim ve fâzil a‘nî Selmân Efendî eş-Şahdî
28. Der medh-i Qaplân bey-zâde Mustafa bey
29. Bir dost-i sâdiqimiz ricâ edüp dilberine söylediġim eş‘ârdır ma‘lûm da ki bu eş‘ârın maqamı vardır
30. Bu qasîde Avlonyalı bir dosta irsâl olundu
31. Geçen qasîde irsâl olunduqda bir qaç günden sonra bu eş‘âr irsâl olundu
32. Belgradi bir dostumuz ricâ eyleyüp mahbûbine îcâd eyledüġüm eş‘âr
33. Bin yüz qırq sekiz (1148 A.H./1735-1736) senesinde qarîban qiyâmet olıcaq bir nâme zâhir olup bu eş‘âr ol sebebden îcâd olunmuşdur
34. Behâriyye der medh-i devletlü Mehmed paşa-zâde
35. Der na‘t-i seyyid-i kâ’inât ve mufahhir-i mevcûdât a‘nî hazrat-i Muhammed-i Mustafa
36. Der setâyiş-i şâh-i evliyâ ve ma‘den-i lutf ve ‘atâ a‘nî hazrat-i ‘Alî al-Murtazá
37. Pend-i zabân-i âteşîn ba dil-i mecrûh ve ġamkîn
38. Qasîde-i ‘Îd-i adhâ der mukâleme-i ‘âşıq-i mahcûr bâ dil-i ġamkîn-i maġrûr
39. Mûkâleme-i Gül ve Bülbül
40. ‘Îdiyye der medh-i devletlü ‘inâyetlü Mehmed paşa zâde Beirâm bey
41. Der medh-i devletlü ‘inâyetlü Ismâ‘îl Paşa
42. ‘Arzhâl-i nâtuvân bâ dildar-i celîl
43. ‘Arzhâl-i ‘âşıq-i bîmecâl
44. Ustâdimizle teferrüce çıqdıġımız zamân îcâd olundu
45. Ba‘zı talebe Istanbul(a) ‘azîmet edüp hâtırların ri‘âyet için îcâd olunmuştur
46. Maqâmiyye der niyâz-i derdmend-i nâtuvân ve evsâf-i şâh-i hûbân
47. Der beyân-ı yârân-ı bîsadâqat ve bîvefâ ve bîhaqîqat
48. Bu ġazeliyyât dîvân tamâm olduqtan sonra zuhûre geldi
49. Devletlü Ismâ‘îl Paşa hazretlerine irsâl olunan du‘ânâme-i manzûmdur
50. Müfredât
51. Zulf-i siyâh
52. Poezi e gjatë me refrenin o im Zot.

Në fund të faqeve 23 – 26 ka poezi prej autorëve: Suleiman Nâ’ib, Ibrâhîm nga Elbasani, Hüsein nga Shkodra, Suleimân Pasha, ‘Ömer ibn Sa‘deddin Efendî, të gjitha poezi dashurie.

Një traditë që më ka magjepsur gjithmonë, nga ato të Lindjes, janë edhe fjalorët në vargje, që shkruheshin për t’u mbajtur mënd më mirë. Një fjalorth i tillë, është edhe ky i mëposhtmi, shkruar nga Nezim Ibrahim Frakulla.

Der beyân-i türkî ma‘ lisân-i ârna‘ûd
Qonuġa mik dil çıq incir fik baraqduq e lam
gjëllë azık i lik arıġ peshk balıq ve üs-selâm
oqu këndo işle puno inle rëko aġla qaj
yaş lot yabâne kot hem dolu plot dedik e tham
et mish rripit qayış dhëmbit i thonë ey yâr diş
boz prish punës iş dërrasë tahta pishë çam
darı mel serçe harabel qënq kozu şiş hell
piş piq çekdür hiq i thonë od-it zjam
[mufta‘ilun fâ‘ilun mufta’ilun fâ‘ilun]
söz fjalë genç djalë at kalë shalë eyer
hipë bin ecë më dasmë dügün vardır ey humâm
güvey dhëndër nuse gelin e merrë al bir yere yat
puth öpüp hum fârsî küp verë bâde kupë câm
shëgjetë oq yay hark ıraq lark hem qarın bark
këthizë göbek gediġe shtek fort pek verdik e dham
i bukur güzel miyân bel fârsî hem dorë el
faqe yüz buzë dudaq i bardhë aq gördük e pam
gece gündüz aġlarım lakin ümidim sendedir
nat’ e ditë qanj amma shpresën te ti e kam
[fâ‘ilâtun fâ‘ilâtun fâ‘ilâtun fâ‘ilât]
për ty dynjaja Nezimit iu bë ej dilber haram.

Dexhxhalli të bënjë xhevlan,

As dil ej Mehdi el zaman,

Se na u ndy këjo jetë…

apo kur i drejtohet një rivalit të tij me vargjet:

A Nemrud i Ibrahimit,

qysh i bënetë mik Nezimit…

ku veten e krahason pa komplekse me Ibrahimin ose Abrahamin e Biblës, e bën edhe më interesante krijimtarinë e tij;

Më poshtë kam transkriptuar një post të vjetër timin, ku vargjet e Nezimit i lashë në origjinal, ashtu siç kanë dalë nga penda e dervish Salih Ashkiut nga Tepelena, që i kopjoi vargjet e tij e që tashmë ndodhen në AQSh. Nezimi hahet keq me një çifut me emrin Shollomo, që banonte në Berat e që siç do ta shohim këtu më poshtë, nuk i pëlqente shumë Poetit. Ndoshta kjo është poezia e parë me tone anti-Semite në letërsinë tonë

Nezim Ibrahimi

Ve lehu der hakkān-ı mülhid

Vallë një qen pse s’e mendoj

bythën’ e ti vate zbuloj

në gojë i dhjeftë Shollomoj

mos i vaftë puna mbarë.

Seç derr është edhe shëko

në i kam faj as më gjëko

me emër i thonë Sollomo (sic!)

një çifud bythë palarë.

Ai Zot faqenë ja nxiu

pse s’desh të rinte mirë thiu

është si qyrq semerxhiu

gjan ata që e kanë parë.

Hiç bëhetë sha’ir ai derr

fjalëtë ati kush ja merr

do ta bënjë qyrqnë byrader

është një zagar i marrë.

Vaftë me të në kijamet

bashkë e hanë munë që dhjet

veçë le t’u ketë lezzet

si tabakut me çaparë.

Goja ju mbush gaha muti

edhe s’e di mirë çifuti

bukur e gjet si e luti

në mut ja bëfshinë varrë.

Ty hiç mos të vinjë rëndë

bejtetë flet posi fëndë

bythënë me një parmëndë

ja lërofshinë posi arë.

Vaj meded njeri ta dojë

veç kush është n’atë bojë

i dhjeftë qeni në gojë

sepse ashtu i ka të gjarë.

Posi frënq me ato shalë

në surat si dosë-balë

është e mirë këjo fjalë

për atë s’është të sharë.

Nezimi është një sadik

kurban për atë që e ka mik

hasm’ i ti që është i lik

mut u bëftë për zagarë.

]]> http://babaj.wordpress.com/2008/10/15/mbi-nezimin/feed/ 0 Ba Bái